3) The Four Vows (Shiguseiganmon)
De Vier Geloften.
(vertaald door Joan Halifax)
Voor zesstemmig koor
Het inzicht van de Hartsoetra leidt natuurlijkerwijze tot een aantal concrete voornemens: de “Vier Geloften”. Deze korte tekst is zeer intens, sober en beknopt gecomponeerd.
Creations are numberless, I vow to free them.
Delusions are inexhaustible, I vow to transform them.
Reality is boundless, I vow to perceive it.
The awakened way is unsurpassable, I vow to embody it.
4) “Reading the Record of Eihei Dogen” Van Ryokan Taigu (1758-1831)
Lezend in het Onderricht van Eihei Dogen.
(vertaald door Kazuaki Tanahashi & Taigen Dan Leighton).
Voor vierstemmig koor SATB
Ryokan Taigu, zenmeester, kalligraaf en dichter, is één van de opmerkelijkste figuren uit de geschiedenis van zen. Omwille van zijn grote bescheidenheid en eenvoud was hij ook bij de gewone mensen uiterst geliefd, tot op de dag van vandaag.
De emotionele, weemoedige tekst werd enigszins anders op muziek gezet dan die van de voorgaande stukken. Lange melodieën die letterlijke herhaling vermijden; een uitgesponnen melismatische tekstplaatsing; canons; momenten waarop de tekst “telescopisch” in elkaar geschoven wordt, m.a.w. dat verschillende stemmen verschillende teksten zingen, die twee verschillende visies op hetzelfde tegelijk weergeven. Al deze elementen leiden tot een archaïserende stijl, die zijn inspiratie vindt bij de polyfone componisten van de 15e eeuw, in het bijzonder bij Johannes Ockeghem.
Het stuk is opgebouwd in drie delen, die een drievoudige buiging (sanpai) symboliseren: deze buiging is in de Zen in de eerste plaats een beoefening van “laten vallen van lichaam en geest” (beroemd citaat van Dogen, aangehaald door Ryokan in zijn gedicht); maar het is ook de buiging die Ryokan maakt voor Dogen met deze tekst, en de buiging die de componist maakt voor deze twee grote meesters uit het verleden (en voor zijn grote muzikale voorbeelden). Van dit stuk bestaat ook een instrumentale versie voor strijkkwartet met de titel Dharani.
5) Robe Chant (Takkesa Ge)
Soetra van de kesa.
(vertaald door Joan Halifax)
Voor zesstemmig koor
Dit is de tekst die zenbeoefenaars traditioneel driemaal reciteren (in zichzelf of hardop) voor ze hun rakusu of kesa (monnikskleed) aantrekken. Dit kleed staat symbool voor de diepgaande bevrijding van zazen (zenmeditatie), en voor de overdracht ervan van meester op leerling.
Ik schreef dit stuk, dat vrij veraf staat van de traditionele polyfonie, tegelijkertijd in twee versies.
Naast deze vocale versie is er nog een pianoversie, die je hier kan beluisteren:
https://open.spotify.com/track/34HEfH4R9Fg2FRXCY1S6vt?si=0bece55d1160453d
Vast is the Robe of Liberation
A formless field of benefaction
I wear the Tathagatha’s teachings
Saving all sentient beings.
6) Vast Boundless World (naar “For Attendant Wang” van Eihei Dogen (1200-1253))
Wijdse Grenzeloze Wereld.
(vertaald door Kazuaki Tanahashi & David Schneider)
Voor vierstemmig koor SATB
Dit korte gedicht vertrekt vanuit de observatie van de werkelijkheid, die tegelijk wijds en grenzeloos is (de absolute visie, voorbij elk concept), en tegelijk ontelbare verschijnselen bevat, die opkomen en vergaan (de relatieve visie van ons rationele denken).
Wie kan hiermee om? Wie kan zijn bestaan ten volle leven?
De IJzeren Os is in de zen iemand met een complete beoefening, een ware meester, die in het reine is met zijn illusies. Hij alleen is in staat om “de melkweg af te sluiten” – zoals het legendarische ijzeren beeld van een os uit de Chinese Xia Dynastie (2200 voor Chr.), dat werd verondersteld de Gele Rivier te verhinderen over te stromen; de Melkweg werd in de tijd van Dogen “Rivier aan de Hemel” genoemd.
Vairochana, tenslotte, is een mythologische “kosmische Boeddha” die de verpersoonlijking is van de totaliteit van het bestaan: zijn lichaam is het universum.
De tekst is gezet op een steeds terugkerende melodie, die imitatief wordt verwerkt, als een fuga. Na een bijna Palestrina-achtig begin in de phrygische modus, volgen er steeds verdere modulaties, tot we terug in de begintoonaard uitkomen.
Ook van dit stuk bestaat een instrumentale versie voor strijkkwartet, met als titel Litany.