De New York School.
Al snel na de ontmoeting in Carnegie Hall maakte Morton Feldman (1926-1987) samen met pianist David Tudor en componisten Earle Brown en Christian Wolff deel uit van de kring rond Cage. Ze staan in de muziekgeschiedenis bekend als de New York School. Wat ze gemeenschappelijk hadden, was een passionele belangstelling voor muziek, die noch de traditionele vertellende opbouw volgde, noch een intellectueel spel was van getallen en notenreeksen -zoals toen in zwang was bij Europese avant-garde componisten als Pierre Boulez en Karlheinz Stockhausen. Geïnspireerd door Cage schreven ze elk op hun manier werk dat de klank bevrijdde van het talige denken, zodat dei klank echt directe ervaring kon zijn.
Feldman ging nooit zover als Cage, die de grens tussen muziek en dagelijks leven wilde opheffen.
Hij bleef met andere woorden de traditionele opvatting van een kunstwerk – schilderij, muziekstuk wat dan ook- in stand houden: als deel van de werkelijkheid, en tegelijk in zekere zin op zichzelf bestaand.
Invloed: schilderkunst.
Meer nog dan de andere componisten rond Cage had Feldman een geweldige affiniteit met de schilderkunst, en met de jonge schilders die toen actief waren in New York: zijn zeer goede vriend Philip Guston, maar ook mensen als Robert Rauschenberg, Jackson Pollock, Jasper Johns en Mark Rothko. Ook zij worden beschouwd als New York School, maar dan in de beeldende kunst. Feldman zei meermaals dat hij soms meer leerde van de schilders, dan van zijn collega’s componisten.
Hij beschouwde zijn stukken niet als een vertelling, maar als een levend, bewegend, deinend oppervlak. Zijn werk lijket dikwijls evenzeer voelbaar als hoorbaar; en daardoor trekt het je als het ware in het moment. De fysieke kwaliteit van deze composities wordt in zijn late werk dikwijls weerspiegeld in de titels: ze verwijzen niet naar een of andere buitenmuzikale inhoud of emotie, noch naar een of andere retorische, zogenaamd abstracte vorm als symfonie of sonate, maar wijzen naar de fysieke realiteit van de instrumenten die klinken: Piano, violin, viola, cello.
Na onder invloed van Cage grafische notatie gebruikt te hebben, waarbij vele noten niet precies bepaald waren, keerde hij in 1970 terug naar precieze, klassieke notatie met het werk Madame Press Died Last Week At Ninety, opgedragen aan zijn oude pianolerares.
Rothko Chapel.
Feldmans bekendste werk Rothko Chapel werd geschreven in 1971. De Rothko Chapel is een stille ruimte te Houston, Texas, los van elke religie, die aan iedereen die daarvoor open staat een plaats biedt om te mediteren. De ruimte werd op vraag van de Menil Foundation ontworpen en van schilderijen voorzien door schilder Mark Rothko. Bij de officiële opening kreeg Feldman van deze stichting de opdracht een stuk te schrijven dat het jaar daarop in de kapel uitgevoerd zou worden.
Feldman wilde dat de muziek de hele ruimte zou vullen, zodat ze heel direct, fysiek gevoeld zou worden door de luisteraars – zoals ook de werken van Rothko heel direct, heel tactiel zijn.
Alhoewel de schilderijen in de kapel één ononderbroken geheel en sfeer vormen, voelde hij dat de muziek contrasten nodig had. Hij stelde zich deze muziek voor als een –zij het onbeweeglijke– processie, als een fries op een Griekse tempel.
Rothko Chapel bevat nog een verrassing: in het laatste deel verwerkte Feldman een melodietje dat hij als vijftienjarige schreef. Je moet het hele werk beluisteren om dit moment naar waarde te schatten.
Morton Feldman, Rothko Chapel (1971)
https://open.spotify.com/album/63WHCdmhhPgOHiRrSRQ0NO?si=3-SuV7Q2SAusNGyws5mXGA
Wissel je beluistering van Piano, violin, viola, cello eens af met dit werk.