Besluit.
Er is zoveel te zeggen over Cage. Er zijn ook veel vragen te stellen bij zijn opvattingen en zijn manier van werken. Bijvoorbeeld: had hij echt door waar zen over ging? Hij was immers geen traditionele beoefenaar. Ik denk dat het antwoord is: ja én nee. Zijn fascinatie voor het toepassen van toevalsprocedures om geluid te bevrijden van de intenties van de componist, is bijvoorbeeld tegelijk geniaal en naïef. Geniaal omdat de resulterende muziek, met de juiste intentie, of beter gezegd, de juiste intentieloosheid beluisterd of uitgevoerd, werkelijk een poort kan zijn naar een andere manier van in het leven staan. Naïef, omdat deze instelling voorbijgaat aan het feit dat er, volgens het inzicht van het ontwaken, nooit iemand geweest is die bepaalde compositorische keuzes maakte. En toch kan het bewust loslaten van keuzes, van inmenging, zeker als die vanuit een ego-functioneren gebeurt, een grote stap zijn. Imiteert zijn werk de manier van werken van de natuur, zoals Coomaraswamy dat uitdrukte? Je kan aanvoeren dat de natuur inderdaad niet vanuit een persoonlijke, individuele illusie werkt; maar werkt zij via toeval? Zijn de toevalsprocedures een geschikt pad? Was Beethoven, die zijn symfonieën schreef, ook niet de natuur zelf, in werking? Aan de andere kant mogen we ook niet uit het oog verliezen dat deze toevalsprocedures geen gemakkelijk trucje waren om snel een stuk muziek te schrijven, maar een extreem arbeidsintensief proces, dat honderden uren gedisciplineerde aandacht hier en nu vergde, zonder een echt doel buiten zichzelf tenzij … loslaten. Komt dat bekend voor? Is het wel eerlijk, Cage te zien als iemand die niet beoefende? Een ander punt is dat de grenzen waarbinnen het toeval “losgelaten” wordt, bepaald worden door de componist; tenzij ook die grenzen door toeval bepaald worden, maar dan is het nog altijd de componist die de keuze maakt, in welke mate het toeval alles bepaalt…
Al deze vragen en ontelbare andere kunnen legitiem zijn; maar laat ze je niet afhouden van de intense, herhaalde beluistering van Thirteen. Ik zou zeggen: de natuur werkt zo, het gebeuren gebeurt zo, dat er in de twintigste eeuw iets voorviel dat we John Cage en zijn werk noemen. Het feit, dat het ondertussen ondenkbaar is, dat er een twintigste eeuw zonder Cage zou geweest zijn, zegt misschien genoeg.
Voor mij persoonlijk heeft Cage veel betekend, en dat is nog steeds zo. Begin 1992 werkte ik een tijd met toevalsprocedures. In 1994 en ‘95 nam ik deel aan uitvoeringen van Cage’s Empty Words. Het stuk duurde 12 uur, waarbij het laatste deel van twee uur begon bij zonsopgang. De eerste keer was dat in Kunstencentrum Stuc te Leuven, waar we de hele nacht live op de radio te beluisteren waren; de tweede keer was het in de Begijnhofkerk van Sint-Truiden. Ook voor latere Cage uitvoeringen, georganiseerd en geleid door Tom Hannes, schreef ik muziek in een aan Cage verwante stijl. Het was Cage tenslotte, die me tot de zen zou brengen.