Strikte organisatie.
De ogenschijnlijke eenvoud is misleidend. Veel werken zijn volgens uiterst strenge procedures georganiseerd: aantallen noten, beweging van stemmen, tekstaccenten, register en harmonische relaties kunnen uit één basisregel worden afgeleid. Daardoor kan muziek die bijna improvisatorisch klinkt in werkelijkheid bijzonder rationeel geconstrueerd zijn. Recent analytisch onderzoek heeft bijvoorbeeld laten zien hoe vergaand dergelijke procedures in Summa (1990) het notenmateriaal bepalen. In vocale werken bepaalt de structuur van de tekst vaak rechtstreeks de muzikale vorm.
Is dat geen tegenspraak, om muziek, die het verstandelijke overstijgt, juist rationeel te gaan componeren? Merkwaardig genoeg is dit niet noodzakelijk zo. Het verstand kan gebruikt worden om rationele patronen in de muziek te voorkomen. Het heeft dan, als je wil, dezelfde rol als een computervirus, dat zelf software is, maar je software kan platleggen. Of als een koan, die je verstand tot het uiterste drijft zodat het zichzelf opblaast. Het is een wonderlijke wereld, waarin wij leven.
Ik geloof ook niet dat Pärt op een rationele wijze tot deze stijl gekomen is, maar eerder vanuit een soort muzikale meditatie, die diep graaft in de klanken. Wat zijn concrete praktijk binnen de Russisch-orthodoxe kerk is, weet ik niet. Vast staat dat dat zijn belangrijkste inspiratiebron was en blijft.
Algemene kenmerken zijn verder langzame tempi, herhaling, stilte, resonantie en een sterke aandacht voor iedere afzonderlijke toon. Allemaal typische kenmerken van een eerder meditatieve muziek.
Arvo Pärt, Stabat Mater (1985)
https://open.spotify.com/track/4KdjI4Ivu9prUFRlbQ71rS?si=839778aaaf65480d
In 1980 verliet Pärt met zijn gezin de Sovjet-Unie. Via Wenen vestigde hij zich in Berlijn, waar hij bijna dertig jaar woonde. Na het herstel van de Estse onafhankelijkheid werden zijn banden met zijn geboorteland opnieuw steeds sterker. Sinds 2010 woont Arvo Pärt opnieuw in Estland, in Laulasmaa, een kustplaats aan de Oostzee ongeveer 35 km ten westen van Tallinn. Daar bevindt zich ook het Arvo Pärt Centre, dat zijn archief beheert en aan zijn werk en gedachtewereld is gewijd.