Het album Mystère de l’instant présent werd opgenomen eind oktober 2025. Het bevat twee werken die onafhankelijk van elkaar werden gecomponeerd, maar wel bij elkaar passen. El Castillo Interior werkt hierbij als een soort voorspel voor de liedcyclus Mystère de l’instant présent.
https://open.spotify.com/album/5PzmOU1qIwEJFKl4Ac2mXD?si=OasDVp7DRGiVWcl9l8NpwQ
El Castillo Interior
Dit stuk werd geïnspireerd door het lezen van El Castillo Interior (De Innerlijke Burcht) ook wel genaamd Las Moradas (de Verblijven), een boek van de Spaanse mystica en abdis Teresa de Jesus, beter bekend als Theresa van Avila of als de Heilige Theresa. Het werd geschreven in 1577 en gepubliceerd in 1588.
Theresa beschrijft de ziel als een diamanten of kristallen burcht met zeven concentrische omwallingen; zij omvatten op hun beurt een hele reeks verblijven (moradas). In het midden ervan woont God; de spirituele reis bestaat erin naar binnen te reizen om daar de eenheid met het goddelijke te realiseren. Ik was getroffen door de overeenkomst met mystieke inzichten en formuleringen uit andere tradities: God, het ene, is het meest intieme fundament van ons bestaan. Zo spreken de Soefi’s van 70.000 sluiers die ons van God (lijken te) scheiden; en in het bijzonder in de advaita vedanta en het boeddhisme stelt men dat het gevoel hiervan gescheiden te zijn, een illusie is van het conceptuele denken – wat trouwens ook mijn ervaring is. Recent onderzoek wees uit dat Theresa de metafoor overnam van mystieke soefiteksten uit de 9e – 15e eeuw. Wat haar zeker ook beïnvloed zal hebben, is de goed bewaarde 12e -eeuwse burchtmuur rond haar geboortestad Avila, erkend als UNESCO Werelderfgoed.
De compositie werd geschreven van 9 tot 20 juli 2019, in een periode van ernstige fysieke klachten, die mogelijk niet zo verschillend zijn van de chronische gezondheidsproblemen die Theresa haar hele volwassen leven met zich mee droeg. Een grondig herziene en ingekorte versie ontstond na een bezoek aan Avila in de lente van 2024. Ze werd voltooid 15 augustus van datzelfde jaar.
Het werk is opgebouwd uit een meditatieve tweestemmige melodie in de rechterhand die hoewel voortdurend herhaald, steeds anders geformuleerd wordt. Zoals alle bladeren van een boom er hetzelfde uitzien, maar toch verschillend zijn. Dit gegeven wordt op zeven verschillende manieren omkaderd, alsof het doorheen de zeven groepen van verblijven trekt. In de eerste drie niveaus, die Teresa als voorbereidende zuivering beschouwt, klinkt de melodie aanvankelijk zonder begeleiding, daarna vergezeld van zeer sobere tonen die de overstijgende dimensie van het bestaan aanwezig stellen. Vanaf de vierde verblijven, waarin volgens Teresa de mystieke verdieping begint, duiken er ondersteunende parallelle kwinten op; vanaf de vijfde verblijven is er een aangehouden re aanwezig: deze pedaalnoot vertegenwoordigd nog explicieter de transcendente aanwezigheid, zoals in de orthodoxe en Indische tradities. De laatste twee stadia vertegenwoordigen de eenheid met het goddelijke.
Toch mogen deze zeven naadloos op elkaar volgende delen niet als variaties gezien worden in de klassieke zin: zoals Teresa de innerlijke burcht ziet als één kristal, is ook dit werk als een eenheid gedacht. Het is absoluut niet nodig deze indeling verstandelijk te volgen, ze zit in de muziek verwerkt. Geef je gewoon over aan de beluistering, met volle aandacht.
Mystère de l’Instant Présent
Mystère de l’Instant Présent voor sopraan en orgel is gebaseerd op drie gedichten uit de bundel L’Intemporelle Contemplative van Patrick Pargnien. Ze werden geïnspireerd door lange meditatieve wandelingen in de natuur. Zowel poëzie als muziek zijn geworteld in een diep ervaren van de ongescheiden realiteit van het bestaan.
De compositie, geschreven tijdens de lockdown van 2020, ging in première in 2023. Ze probeert de tekst zo respectvol mogelijk te verwerken, in een uiterst sobere stijl. Lange noten, eigen aan het orgel, en vooral de aangehouden re, de grondnoot en ison van het stuk, dragen de zangstem. In het tweede deel horen we de stappen van de pelgrim. In het derde deel roept de orgelpartij nog explicieter dan tevoren de ongescheiden realiteit op, waaruit de individuele zanglijn voortkomt, als een golf op de oceaan. Na het einde van de tekst volgt er een lange vocalise, alsof de zangstem de sfeer van de poëzie voorbij woorden voortzet en intensifieert.
De gedichten zijn getiteld Non naissance, non mort, Le pèlerin en Mystère de l’instant présent.
Tekst en vertaling vind je op de volgende pagina’s.